เรียนจบไปแล้วกับลักษณะและบทบาทของกฎหมายในคติประชาธิไตยซึ่งมีอาจารย์มาบรรยาย 2 ท่านด้วยกันเนื้อหาพูดถึงเรื่องการพัฒนากฎหมายในยุคต่าง ๆ พัฒนาการแนวความคิดกฎหมายโรมันที่มีอิทธิพลต่อระบบกฎหมายไทย ลักษณะรูปแบบของประชาธิปไตยของไทย
ประเด็นน่าใจที่ผู้เขียนอยากจะเล่าให้ฟังคือ:เรื่องการห้ามแก้ไขรัฐธรรมนูญและจุดอ่อนของการพิจารณากฎหมายของฝ่ายนิติบัญญัติ
ประเด็นแรก: การห้ามแก้ไขรัฐธรรมนูญ
ในรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบันได้มีการบัญญัติข้อห้ามแก้ไขรัฐธรรมนูญในเรื่องดังต่อไปนี้อยู่ด้วยกัน 3 ข้อคือ
1.1 ความเป็นรัฐเดี่ยว
1.2 ประเทศไทยจะต้องปกครองในระบอบประชาธิปไตย
1.3 ต้องเป็นการปกครองโดยมีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข
(ดูมาตรา 1 -2 รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ.2540)
ประเด็นที่ 2 :จุดอ่อนของการพิจารณากฎหมายของฝ่ายนิติบัญญัติ
ในการตรากฎหมาย แม้ฝ่ายนิติบัญญัติจะไม่สามารถตรากฎหมายอย่างละเอียดครอบคลุมได้หมดทุกเรื่อง จึงมักให้อำนาจแก่ฝ่ายบริหารในการตรากฎหมายลูกบทเอาไว้ก็ตาม แต่ในทางปฏิบัติแล้ว สิ่งที่ฝ่ายนิติบัญญัติควรจะต้องกำหนดเอาไว้ในกฎหมายแม่บทคือเรื่องของขอบเขต เนื้อหา วัตถุประสงค์ในการตรากฎหมายไว้ด้วย ทั้งนี้ก็เพื่อประโยชน์ในการตีความกฎหมายและเพื่อให้ศาลปกครองสามารถทำหน้าที่ในการตรวจสอบกฎหมายลำดับรองหรือกฎหมายลูกได้ว่า กฎหมายดังกล่าวมีการตราโดยชอบด้วยเนื้อหาสาระของกฎหมายแม่บทหรือไม่ อย่างไร
ในประเด็นนี้ ผู้เขียนคิดว่าเป็นเรื่องที่สำคัญมากและเห็นด้วยอย่างยิ่งกับอาจารย์ผู้สอน ผู้เขียนเองในฐานะที่เป็นนิติกรทำหน้าที่ในการค้นข้อมูลกฎหมายเพื่อสนับสนุนการทำงานของคณะกรรมการกลั่นกรองร่างกฎหมายก่อนที่จะมีการเสนอเข้าสู่การพิจารณาคณะรัฐมนตรี ได้มีโอกาสตรวจสอบร่างกฎหมายของหน่วยงานอื่น และทำหน้าที่ในการเสนอแนะหรือให้ความเห็นกฎหมายในประเด็นที่เกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดินว่าเป็นไปตามหลักการของพระราชกฤษฎีกาว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี พ.ศ.2546 หรือไม่ อย่างไร
จากการศึกษาพบว่า บางพระราชบัญญัติไม่ได้กำหนดขอบเขตหรืออำนาจที่ชัดเจนของคณะกรรมการต่าง ๆ ในร่างพระราชบัญญัตินั้น ๆ ว่ามีขอบเขตอำนาจมากหรือน้อยเพียงไรซึ่งประเด็นดังกล่าวนี้เองเป็นที่มาของช่องว่างของการตีความกฎหมายในหลายเรื่อง เช่น กฎหมายลำดับรองตราเกินขอบเขตหรือวัตถุประสงค์ของพระราชบัญญัติหรือไม่ อำนาจหน้าที่ของคณะกรรมการตามกฎหมายมีมากหรือน้อยเพียงไร กฎหมายลำดับรองออกเกินอำนาจที่พระราชบัญญัติให้ไว้หรือไม่ สิ่งเหล่านี้บางครั้งก็เป็นปัญหาในทางปฏิบัติของนักร่างกฎหมายลำดับรองเช่นกัน บางครั้งปัญหาอาจจะไม่ได้เกิดในตอนตรากฎหมายลำดับรอง แต่ไปเกิดปัญหาตอนที่มีคดีขึ้นสู่ศาลปกครอง ยกตัวอย่างเช่น ในพระราชบัญญัติไม่ได้เขียนไว้ชัดเจนว่าคณะกรรมการตามกฎหมายหรือพระราชบัญญัตินั้น ๆ มีขอบเขตอำนาจมากน้อยเพียงไร เพราะพระราชบัญญัติเองก็เขียนกว้าง ๆ ว่า อำนาจในการ ....... ของคณะกรรมการให้เป็นไปตามระเบียบหรือประกาศของคณะกรรมการ เป็นต้น แต่พอคณะกรรมการออกกฎหมายลูกมาแล้ว ต่อมากฎหมายลูกไปกระทบสิทธิของประชาชน ประชาชนก็นำคดีไปฟ้องที่ศาลปกครองว่าคณะกรรมการใช้ดุลพินิจไม่ชอบด้วยกฎหมาย พอมีการตรวจสอบมาที่กฎหมายแม่บท กฎหมายแม่บทก็ไม่ได้เขียนให้ชัดเจนว่ากรณีใดบ้างคณะกรรมการบัญญัติได้หรือไม่ได้ ที่นี้ก็เป็นปัญหาอีกว่าแล้วกฎหมายลูกชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ ก็ดูยากอีกเพราะกฎหมายแม่บทเขียนให้อำนาจจำกัดสิทธิไว้แต่ให้ฝ่ายบริหารไปออกเป็นกฎหมายลูกเอาเอง เป็นต้น
ข้อเสนอแนะ ผู้เขียนมีความเห็นว่า ในการตราพระราชบัญญัตินั้น ฝ่ายนิติบัญญัติควรจะมีการตรวจสอบหรือกลั่นกรองกฎหมายแม่บทให้ชัดเจนว่าในกรณีที่ให้อำนาจคณะกรรมการใด ๆ ในพระราชบัญญัติใด ควรมีการกำหนดขอบเขตหรือวัตถุประสงค์ให้การออกกฎ ระเบียบหรือประกาศอันเป็นการออกโดยอาศัยอำนาจของพระราชบัญญัตินี้นั้น ควรมีข้อคำนึงถึงเรื่องอะไรบ้าง หรือมีหลักการในการใช้ดุลพินิจกว้าง ๆ ในเรื่องใดบ้าง เพื่อให้เกิดแนวทางที่ชัดเจนแก่ฝ่ายบริหารในทางปฏิบัติ และเพื่อลดจุดอ่อนในการตีความกฎหมายเกินกว่าเจตนารมณ์กฎหมายของฝ่ายบริหารด้วยและเพื่อประโยชน์แก่การตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายของศาลปกครอง
ฝ่ายนิติบัญญัติจึงควรเพิ่มประเด็นในการ check list ของตนเองว่ากฎหมายที่ผ่านรัฐสภาควรมีการตรวจสอบในเรื่องดังกล่าวข้างต้นด้วยทั้งนี้ก็จะทำให้กฎหมายที่ตราออกมามีคุณภาพมากยิ่งขึ้นด้วยค่ะ
ป.ล. อ่านข่าวเมื่อเช้า อ.บวรศักดิ์ อุวรรณโณ ลาออกจาก ตำแหน่งเลขาธิการ ค.ร.ม.แล้ว !! ใครมีความคิดเห็นอย่างไรกันบ้าง ? คุยกันหน่อย
ผู้เขียนพยายามเข้าไปลงนามถวายพระพรในหลวงของเราใน www.60thcelebrations.com แล้วนะ ใครยังไม่ลงนามก็อย่าลืมไป online ได้แล้วนะคะ แล้วพบกันใหม่ตอนหน้าค่ะ ใกล้เลิกงานแล้วต้องเก็บของกลับบ้านแล้วค่ะ กลัวรถติด bye-bye (^^)
edit @ 2006/06/07 17:05:40
edit @ 2006/09/04 14:04:05
